40 год з дня аварыі на Чарнобыльскай АЭС

Аварыя на Чарнобыльскай АЭС — найбуйнейшы радыяцыйны інцыдэнт, які пацягнуў за сабой буйнамаштабныя эканамічныя і сацыяльна-псіхалагічныя наступствы. Яна паўплывала на лёсы мільёнаў людзей, запатрабавала максімальнай мабілізацыі сіл і сродкаў для пераадолення яе наступстваў. На тэрыторыю Рэспублікі Беларусь прыпала 35 % чарнобыльскіх выпадзенняў цэзію-137 – асноўнага радыенукліду, які вызначае цяпер радыяцыйнае становішча. Было забруджана 23% тэрыторыі, у т.л. больш за 1,8 млн. га сельскагаспадарчых зямель (каля 20% іх агульнай плошчы), больш за 2 млн. га лясоў (каля 23%). Кароткажывучымі радыеактыўнымі ізатопамі ёду (у асноўным ёдам-131) была забруджана практычна ўся тэрыторыя.

У выніку катастрофы пацярпелі 56 раёнаў рэспублікі, больш за 3 600 населеных пунктаў з насельніцтвам каля 2,5 млн. чалавек, у тым ліку 1,5 млн. дзяцей. У 1986 годзе эвакуіраваны 24,7 тыс. жыхароў са 107 населеных пунктаў Брагінскага, Нараўлянскага і Хойніцкага раёнаў Гомельскай вобласці. Вакол ЧАЭС утворана 30-кіламетровая зона адчужэння.

Спынілі існаванне 479 населеных пунктаў (у Гомельскай вобласці — 306, у Магілёўскай — 173). У зонах адсялення пакінутымі аказаліся больш як 26 тыс. прыватных падворкаў і грамадскіх капітальных будынкаў. Да найбольш пацярпелых (на падставе ўдзельнай вагі забруджаных тэрыторый, калектыўнай дозы апраменьвання, страт сельскагаспадарчых зямель у выніку іх забруджвання) аднесены 21 раён краіны.

У зоне забруджвання аказалася каля 340 прамысловых прадпрыемстваў. Шэраг з іх спынілі сваю дзейнасць або панеслі вялікія страты і страты. Сумарны ўрон (уключаючы страты, звязаныя з пагаршэннем здароўя насельніцтва, страты, нанесеныя прамысловасці і сацыяльнай сферы, сельскай гаспадарцы, будаўнічаму комплексу і іншым галінам народнай гаспадаркі, затраты на ажыццяўленне мер па ліквідацыі і мінімізацыі наступстваў катастрофы і забеспячэнне бяспечных умоў жыццядзейнасці3), млрд. долараў ЗША, што складае 32 бюджэты рэспублікі 1985 года. Характар ​​і велічыня ўрону сталі магутнымі дэстабілізуючымі фактарамі сацыяльна-эканамічнага развіцця рэспублікі.      

Эвакуацыя, ліквідатары, работы па дэзактывацыі

Эвакуацыя і перасяленне жыхароў з'явіліся кардынальнай мерай радыяцыйнай абароны насельніцтва. Спачатку было прынята рашэнне аб эвакуацыі насельніцтва з тэрыторыі, дзе магутнасць экспазіцыйнай дозы перавышала 25 мР/г (250 мкЗв/г). Гэта тэрыторыя ў радыусе прыблізна 10 км ад Чарнобыльскай АЭС.

На пачатковым этапе аварыі да 7 мая 1986 г. было эвакуіравана 11358 чалавек з 51 сельскага населенага пункта Брагінскага, Хойніцкага і Нараўлянскага раёнаў. З 2 па 9 чэрвеня 1986 г. з 28 населеных пунктаў дадаткова адселена 6017 чалавек, і ў канцы жніўня было адселена 7327 чалавек з 29 вёсак. Такім чынам, на працягу года было эвакуіравана 24 700 грамадзян са 107 населеных пунктаў. Усяго адселена 137,7 тыс. чалавек з 471 населенага пункта (295 — у Гомельскай, 174 — у Магілёўскай і 2 — у Брэсцкай вобласці), з іх 75 працэнтаў — жыхары Гомельскай вобласці.

Адначасова з эвакуацыяй і арганізаваным перасяленнем самастойна пакінулі тэрыторыі радыеактыўнага забруджвання каля 200 тысяч чалавек. Эвакуіраваныя і пераселеныя грамадзяне былі забяспечаны жылымі памяшканнямі, кампенсацыйнымі выплатамі, дапаможнікамі і льготамі. У першапачатковы пасляаварыйны перыяд у якасці ахоўных мераў нараўне з адсяленнем праводзілася дэзактывацыя, г.зн. ачыстка ад радыенуклідаў забруджаных тэрыторый устаноў і аб'ектаў, якая ўключае зняцце пласта забруджанага грунту да 20 см з размяшчэннем яго ў пунктах пахавання адходаў дэзактывацыі, засыпанне чыстым грунтам забруджаных участкаў, прыгнечанне пылаўтварэння, асфальтаванне дарог, вуліц, замена даху.

Акрамя дэзактывацыі ажыццяўлялася пахаванне будынкаў, якая не паддаецца дэзактывацыі тэхнікі. Для правядзення дэзактывацыйных работ у раёнах, якія зазналі радыеактыўнае забруджванне ў выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, ажыццяўлення мер накіраваных на паляпшэнне санітарнага стану і зніжэнне радыяцыйнай небяспекі па даручэнню Урада ў 1991 годзе былі створаны спецыялізаваныя прадпрыемствы «Палессе» (Гомельская вобласць) і «Радон».

Адраджэнне. Сацыяльна-эканамічнае развіццё пацярпелых рэгіёнаў

Зараз Беларусь знаходзіцца на чарговым этапе вырашэння чарнобыльскіх праблем — ажыццёўлены пераход ад рэабілітацыі пацярпелых тэрыторый да іх актыўнага адраджэння і паскоранага сацыяльна-эканамічнага развіцця з абавязковым захаваннем неабходных мер радыяцыйнай абароны. Мерапрыемствы дзяржаўных праграм у пацярпелых раёнах накіраваны на стварэнне ўмоў жыцця, якія даюць магчымасць мінімізаваць уплыў негатыўных наступстваў радыеактыўнага забруджвання, і пры гэтым нясуць у сабе функцыі сацыяльнай абароны насельніцтва, аказваюць станоўчы ўплыў на сацыяльна-эканамічнае развіццё тэрыторый.

Насельніцтва пацярпелых тэрыторый забяспечана прыродным газам. «Блакітнае паліва» прыйшло ва ўсе населеныя пункты і індывідуальныя жылыя дамы ў зоне забруджвання. Толькі за апошнюю пяцігодку пракладзены сотні кіламетраў газаправодаў, газіфікавана каля 5 тыс. жылых дамоў (кватэр).

Пры гэтым у комплексе вырашаюцца пытанні сацыяльных гарантый, экалагічнага дабрабыту на аснове дасягнення дынамічнага і ўстойлівага развіцця чарнобыльскіх рэгіёнаў. Пацвярджэннем гэтага з'яўляецца прыняцце Праграмы развіцця раёнаў Прыпяцкага Палесся на 2025-2030 гады.

Стратэгія развіцця раёнаў зыходзіць з трох асноўных складнікаў: эфектыўная і збалансаваная эканоміка, фізічны і маральны дабрабыт, камфортнае пражыванне. Пры гэтым улічана спецыялізацыя кожнага раёна, асаблівасці вядзення гаспадарчай дзейнасці ва ўмовах выканання ахоўных мерапрыемстваў у рамках ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

Згодна з Указам Прэзідэнта Беларусі Аляксандрам Лукашэнкам рэалізуецца маштабны праект «Развіццё паўднёва-ўсходняга рэгіёну Магілёўскай вобласці», накіраваны на ўздым эканомікі і паляпшэнне якасці жыцця ў раёнах, якія найбольш пацярпелі ад чарнобыльскай аварыі.

26 красавіка — памятная дата ў Беларусі — Дзень чарнобыльскай трагедыі. У гэты дзень па ўсёй краіне праводзяцца мітынгі-рэквіемы. Усе ўспамінаюць герояў-чарнобыльцаў, тых, хто, не шкадуючы жыцця і здароўя, спыніў радыяцыйную стыхію і прадухіліў вялікую бяду. У лексіконе жыхароў Беларусі з'явілася новае слова — «перасяленцы». Яны пазбавіліся самага галоўнага — дома, звыклага асяроддзя.

У Беларусі памятаюць герояў, якія бралі непасрэдны ўдзел у тушэнні пажару на Чарнобыльскай АЭС. У іх гонар у Мінску названы вуліцы, напрыклад вуліца Васіля Вадалажскага, які, нягледзячы на ​​тое, што быў кіраўніком зводнай аператыўнай групы верталётчыкаў, асабіста здзейсніў 120 вылетаў, скінуўшы ў рэактар ​​каля 300 тон блакіруючых матэрыялаў. Памяць аб чарнобыльскай катастрофе знаходзіць адлюстраванне ў творчасці, творах культуры і мастацтва.

Мінула ўжо 40 гадоў з моманту чарнобыльскай катастрофы. Мерапрыемствы, накіраваныя на захаванне памяці, “чарнобыльскай” культурнай спадчыны – неабходны як даніна павагі мужнасці і подзвігу, як перасцярога для будучых пакаленняў. Памяць аб наступствах аварыі на Чарнобыльскай АЭС неабходна назаўжды захаваць для людзей як бясцэнны ўрок і перасцярогу будучым пакаленням. Важна, каб пра чарнобыльскую трагедыю памяталі не толькі грамадзяне дзяржаў, якія прынялі на сябе асноўны ўдар катастрофы, але і ўсю сусветную супольнасць.

Версія для друку